Ta niewielka miejscowość w Małopolsce zasłynęła z wyjątkowej tradycji ozdabiania domów i gospodarstw ręcznie malowanymi motywami kwiatowymi. Kolorowe bukiety można znaleźć niemal wszędzie – zarówno na zewnątrz budynków, jak i w ich wnętrzach.
Dziś Zalipie nazywane jest „Malowaną Wsią” i przyciąga turystów zainteresowanych polskim folklorem, sztuką ludową i miejscami, których nie zobaczymy nigdzie indziej.
Skąd wzięła się tradycja malowania domów? Co warto zobaczyć w Zalipiu? Oto najciekawsze miejsca i ciekawostki.
Zalipie leży w województwie małopolskim, na Powiślu Dąbrowskim, w gminie Olesno.
Miejscowość znajduje się około 30 kilometrów od Tarnowa i około 100 kilometrów od Krakowa, dzięki czemu może być ciekawym celem jednodniowej wycieczki podczas pobytu w Małopolsce.
Zalipie nie jest typowym skansenem. To normalna, zamieszkana wieś, w której tradycja malowania domów jest nadal kultywowana.
Historia charakterystycznych malowideł sięga czasów, kiedy wiejskie chaty ogrzewano piecami, a dym i sadza pozostawiały ciemne ślady na ścianach.
Gospodynie próbowały zakrywać zabrudzenia jasnymi plamami wykonywanymi wapnem. Z czasem proste wzory stawały się coraz bardziej dekoracyjne.
Pojawiły się kwiaty, kolorowe bukiety i coraz bardziej skomplikowane kompozycje.
Kiedy problem okopconych ścian przestał istnieć, zwyczaj nie zniknął. Wręcz przeciwnie – rozwinął się w charakterystyczną dla tego regionu sztukę ludową.
Najbardziej niezwykłe w Zalipiu jest to, że malowidła nie ograniczają się tylko do fasad domów.
Kolorowymi kwiatami dekorowane są również stodoły, obory, studnie, płoty, wnętrza domów, przedmioty codziennego użytku, a nawet psie budy.
Każda malarka tworzy własne kompozycje, dlatego trudno znaleźć dwa identyczne wzory.
Jedną z najważniejszych postaci związanych z Zalipiem była Felicja Curyłowa – artystka ludowa, która odegrała ogromną rolę w popularyzacji miejscowej tradycji.
Malowała niemal wszystko, co ją otaczało. Kwiatowe wzory pojawiały się na ścianach domu i budynków gospodarczych, piecu, meblach oraz przedmiotach codziennego użytku.
Jej gospodarstwo jest dziś jednym z najważniejszych miejsc odwiedzanych przez turystów.
Zagroda Felicji Curyłowej jest częścią Muzeum Ziemi Tarnowskiej i pozwala zobaczyć, jak tradycyjne zalipiańskie malarstwo wyglądało w swoim naturalnym otoczeniu.
Kolejnym miejscem, które warto odwiedzić, jest Dom Malarek.
To właśnie tutaj pielęgnowana i przekazywana kolejnym pokoleniom jest miejscowa tradycja zdobienia przedmiotów charakterystycznymi motywami kwiatowymi.
Odbywają się tu warsztaty, spotkania i wydarzenia związane ze sztuką ludową.
Dom Malarek odgrywa również ważną rolę podczas słynnego Konkursu „Malowana Chata”.
Jednym z najważniejszych wydarzeń w Zalipiu jest coroczny Konkurs „Malowana Chata”.
To jeden z najstarszych i najdłużej organizowanych konkursów etnograficznych w Polsce.
Jego celem jest zachowanie i rozwijanie niezwykłej tradycji dekorowania domów oraz gospodarstw.
Przed konkursem mieszkańcy odnawiają istniejące malowidła i tworzą nowe kompozycje.
W 2026 roku odbyła się już 63. edycja Konkursu „Malowana Chata”. Wzięło w niej udział około stu uczestników, którzy dekorowali swoje gospodarstwa charakterystycznymi kolorowymi bukietami.
Kwiatowe wzory można znaleźć również w miejscowym kościele.
Wnętrze świątyni nawiązuje do tradycji, z której słynie Zalipie. Charakterystyczne kwiatowe dekoracje sprawiają, że jest to kolejny punkt, który warto zobaczyć podczas spaceru po miejscowości.
Jedną z największych atrakcji jest po prostu spacer po wsi.
Nie wszystkie malowane domy są muzeami czy atrakcjami turystycznymi. W wielu z nich normalnie mieszkają ludzie.
Dlatego zwiedzając Zalipie, warto pamiętać o poszanowaniu prywatności mieszkańców i oglądać prywatne gospodarstwa z miejsc publicznych, chyba że właściciele wyraźnie zapraszają turystów.
To jedna z rzeczy, które najbardziej zaskakują odwiedzających.
Malowane domy nie zostały zgromadzone w jednym muzeum. Są częścią prawdziwej, zamieszkanej wsi, a tradycja zdobienia budynków jest nadal żywa.
W Zalipiu kwiatowe wzory można zobaczyć na stodołach, studniach, płotach, budynkach gospodarczych, meblach, przedmiotach codziennego użytku, a nawet psich budach.
Nie istnieje jeden obowiązujący szablon zalipiańskich kwiatów.
Artystki tworzą własne kompozycje, dobierając kolory, wielkość kwiatów i sposób ich rozmieszczenia. Dzięki temu poszczególne gospodarstwa mają swój własny charakter.
Choć właśnie Zalipie stało się najbardziej znane, tradycja malowania domów występowała także w innych miejscowościach Powiśla Dąbrowskiego.
Do Konkursu „Malowana Chata” zgłaszają się twórcy również z okolicznych wsi.
Artystka zaczęła malować już jako młoda dziewczyna i przez lata ozdabiała swoje gospodarstwo.
Jej twórczość stała się jednym z symboli Zalipia, a zachowana zagroda jest obecnie najważniejszym muzealnym świadectwem tej tradycji.
Kwiaty znajdujące się na zewnętrznych ścianach są wystawione na działanie deszczu, słońca, śniegu i mrozu.
Dlatego dekoracje wymagają regularnego odnawiania. Konkurs „Malowana Chata” dodatkowo zachęca mieszkańców do tworzenia nowych kompozycji i dbania o starsze malowidła.
Zalipie można odwiedzać przez cały rok, ale szczególnie atrakcyjnie wygląda późną wiosną i latem.
Ciekawym terminem jest okres związany z Konkursem „Malowana Chata”, kiedy powstają nowe dekoracje, a starsze są odnawiane.
W 2026 roku finał 63. edycji konkursu odbył się 14 czerwca w Domu Malarek.
Warto jednak pamiętać, że terminy wydarzenia mogą się zmieniać, dlatego przed podróżą najlepiej sprawdzić aktualny kalendarz.
Na spokojne zobaczenie najważniejszych miejsc warto przeznaczyć kilka godzin.
Można odwiedzić Zagrodę Felicji Curyłowej i Dom Malarek, zobaczyć kościół, a następnie wybrać się na spacer po miejscowości w poszukiwaniu kolejnych kolorowych gospodarstw.
Zalipie świetnie sprawdzi się również jako przystanek podczas dłuższej podróży po Małopolsce.
Zdecydowanie tak – szczególnie jeśli szukamy miejsc innych niż najbardziej znane polskie miasta, zamki czy górskie kurorty.
Zalipie pokazuje zupełnie inne oblicze Polski.
Nie znajdziemy tutaj monumentalnych zabytków ani wielkich muzeów. Największą atrakcją jest żywa tradycja, która przez kolejne pokolenia przekazywana jest mieszkańcom.
Kolorowe kwiaty na domach, historia lokalnych malarek i spokojny wiejski krajobraz sprawiają, że Zalipie jest jednym z najbardziej oryginalnych miejsc, jakie można odwiedzić w Polsce.
Zalipie udowadnia, że niezwykłe atrakcje można znaleźć również z dala od największych turystycznych szlaków.
To miejsce, w którym sztuka ludowa wyszła z muzeów i stała się częścią codziennego życia.
Malowane domy, Zagroda Felicji Curyłowej, Dom Malarek i trwający od dziesięcioleci Konkurs „Malowana Chata” tworzą wyjątkową historię miejscowości.
Jeżeli planujecie zwiedzanie Małopolski, warto dopisać Zalipie do swojej listy. To jedna z tych polskich miejscowości, które trudno pomylić z jakimkolwiek innym miejscem.
Dodaj komentarz
Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.